इलाम । पूर्वी पहाडलाई तराईसँग जोड्ने प्रमुख सडकका रूपमा रहेको मेची राजमार्गअन्तर्गत इलाम नगरपालिका–९ को माइखोला–राजदुवाली सडकखण्ड महिनादिन बितिसक्दा पनि पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउन सकेको छैन।
पहिरो र सडक भासिएपछि अवरुद्ध भएको राजमार्ग अझै सामान्य अवस्थामा फर्किन नसक्दा इलामसँगै पाँचथर र ताप्लेजुङको झापासँगको नियमित सडक सम्पर्क प्रभावित बनेको छ ।
राजदुवालीमा यसपटक समस्या सामान्य पहिरो पन्छाएर सडक खुलाउने खालको मात्र छैन, सडकको ठूलो हिस्सा भासिएर खोलातर्फ बगेको छ भने माथिल्लो भागमा समेत जमिन धसिने क्रम रोकिएको छैन।
निरन्तरको वर्षा, कमजोर भू–बनोट र सडक आसपासको जमिन अस्थिर हुँदा निर्माण तथा मर्मतको काम अघि बढाउनसमेत कठिनाइ भइरहेको निर्माण कम्पनीले जनाएको छ ।
सडक डिभिजन कार्यालय इलामका अनुसार पहिरो पन्छाएर मात्रै तत्काल सडक सञ्चालनमा ल्याउन सकिने अवस्था छैन । भासिएको भाग पुरेर ग्राभेल गर्ने, भित्तातर्फ अस्थायी नाली निर्माण गर्ने र सडकलाई तत्कालका लागि सञ्चालनयोग्य बनाउने तयारी भइरहेको छ ।
तर वर्षाका कारण बनाइएको संरचना पुनः भासिने तथा बग्ने जोखिम कायमै छ । सडक डिभिजन कार्यालय इलामका प्रमुख पवन भट्टराईका अनुसार सडक खुलाउन सुरक्षाकर्मी र स्थानीयको सहयोगमा निरन्तर काम भइरहेको भए पनि पानी पर्दा काम प्रभावित हुने गरेको छ ।
यात्रुलाई डेढ किलोमिटर पैदल यात्रा
राजमार्ग बन्द भएपछि अहिले इलामतर्फ र झापातर्फबाट आएका सवारीसाधन माइखोलाको दुवैतर्फ रोकिँदै आएका छन्। यात्रुहरूले सवारीसाधनबाट ओर्लिएर पहिरो प्रभावित क्षेत्र पार गर्नुपर्ने बाध्यता छ । करिब डेढ किलोमिटर दूरी यात्रुहरूले पैदल हिँडेर पार गर्नुपर्ने अवस्था बनेको छ । सामान्य यात्रुका लागि समेत कठिन बनेको यो बाटो बिरामी, ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका तथा अशक्तका लागि झनै जोखिमपूर्ण छ ।
यही समस्यालाई ध्यानमा राख्दै नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरीले पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा यात्रु ओसारपसारमा सहयोग गरिरहेका छन्।
विशेषगरी बिरामी, अशक्त र ज्येष्ठ नागरिकलाई स्टेचरमा बोकेर जोखिमपूर्ण खण्ड पार गराउने काम सुरक्षाकर्मीले गर्दै आएका छन्। राजदुवाली क्षेत्रमा प्रहरीको सहायता कक्षसमेत सञ्चालनमा राखिएको छ।
तर यात्रुलाई बोकेर सडक पार गराउने यो व्यवस्था स्थायी समाधान भने होइन । पूर्वी पहाडको मुख्य सडकमा महिनौँसम्म सवारी सञ्चालन हुन नसक्ने र यात्रुले पैदल पहिरो पार गर्नुपर्ने अवस्थाले सडक पूर्वाधारप्रतिको राज्यको तयारीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
वैकल्पिक सडक पनि भरपर्दो भएन
मेची राजमार्ग बन्द भएपछि इलाम, पाँचथर र ताप्लेजुङलाई झापासँग जोड्न वैकल्पिक मार्गका रूपमा प्रयोग गर्न खोजिएको मेची करिडोरअन्तर्गतको सडकसमेत सहज बन्न सकेको छैन।
पुवाखोलामा बनाइएको डाइभर्सन बाढीले बगाउने र जोगमाई खोलामा पुलको अभावका कारण वैकल्पिक मार्गबाट नियमित यातायात सञ्चालन गर्न कठिन भइरहेको छ ।
यसअघि नै पुवाखोला र जोगमाई खोलामा बेलीब्रिज जडानका लागि संरचना तयार गरिएको भए पनि पुल जडान हुन नसक्दा वैकल्पिक सडकको भरपर्दो उपयोग हुन सकेको छैन।
फलतः एउटा मुख्य सडक अवरुद्ध हुँदा त्यसको विकल्पका रूपमा तयार हुनुपर्ने सडक पनि वर्षायाममा आफैँ समस्याको कारण बन्न पुगेको छ ।
यसले पूर्वी पहाडको सडक सञ्जालको एउटा गम्भीर कमजोरी उजागर गरेको छ—मुख्य राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा तत्काल प्रयोग गर्न सकिने भरपर्दो वैकल्पिक मार्ग अझै तयार छैन।
दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्यबृद्धि
सडक अवरुद्धको प्रत्यक्ष असर यातायातमा मात्र सीमित छैन। इलाम सदरमुकामसहित पहाडी जिल्लामा दैनिक उपभोग्य वस्तुको आपूर्ति र मूल्यमा समेत यसको असर परेको छ।
झापाबाट इलामसम्म सामान्य अवस्थामा प्रतिकिलो करिब दुई सय रुपैयाँमा आउने सामानको ढुवानी खर्च अहिले पाँच सयदेखि छ सय रुपैयाँसम्म पुग्न थालेको उद्योग वाणिज्य क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले बताएका छन्।
ठूला मालवाहक सवारीसाधन सञ्चालन गर्न नसक्दा साना सवारीमार्फत सामान ल्याउनुपर्ने भएकाले ढुवानी खर्च बढेको हो।
यसको असर बजारमा समेत देखिन थालेको छ । तरकारी, फलफूल, खाद्यान्नलगायतका सामग्रीको नियमित आपूर्ति प्रभावित हुँदा उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था बनेको छ। सडक लामो समयसम्म नखुले आपूर्ति प्रणालीमा थप समस्या आउन सक्ने व्यवसायीहरूको चिन्ता छ।
ग्यास अभावले थपियो संकट
राजमार्ग अवरुद्ध भएपछि इलाम सदरमुकाममा खाना पकाउने एलपी ग्यासको आपूर्ति समेत प्रभावित भएको छ । पछिल्लो समय ग्यासको अभाव बढ्दै गएको र उपभोक्ताले खाली सिलिन्डर बुझाएको लामो समयसम्म पनि ग्यास पाउन नसकेको गुनासो गरेका छन् ।
व्यवसायीहरूका अनुसार सडक अवरोधका कारण ग्यास ढुवानीमा समस्या भएको छ। यसअघि नियमित रूपमा आउनेभन्दा निकै कम परिमाणमा ग्यास आउन थालेपछि गोदाममा खाली सिलिन्डर थुप्रिएको र मागअनुसार वितरण गर्न नसकिएको उनीहरूको भनाइ छ। यसको सबैभन्दा ठूलो असर विद्यार्थी, भाडामा बस्ने परिवार र नियमित ग्यासमा निर्भर उपभोक्तालाई परेको छ।
ग्याससँगै खाद्यान्न, तरकारी, फलफूल तथा अन्य दैनिक आवश्यकताका वस्तुको मूल्यसमेत बढ्न थालेपछि सडक अवरोधको असर अब सर्वसाधारणको भान्सासम्म पुगेको स्थानीय याम लिम्बुको भनाई छ ।
बिरामी र आकस्मिक सेवामा झन् ठूलो जोखिम
सडक अवरुद्ध हुँदा सबैभन्दा संवेदनशील अवस्थामा बिरामी, ज्येष्ठ नागरिक र आकस्मिक उपचार आवश्यक पर्ने नागरिक छन्। सामान्य अवस्थामा एम्बुलेन्स तथा निजी सवारीसाधनमार्फत सहज रूपमा अस्पताल पुग्न सकिने ठाउँमा अहिले यात्रुले पहिरो प्रभावित खण्ड पैदल पार गर्नुपर्ने अवस्था छ ।
सुरक्षाकर्मीले स्टेचरमार्फत बिरामीलाई वारपार गराइरहे पनि यो व्यवस्था जोखिममुक्त छैन। रातको समयमा, लगातार वर्षा भइरहेका बेला वा आकस्मिक स्वास्थ्य समस्या परेको अवस्थामा राजदुवालीको अवरोध अझ गम्भीर बन्न सक्छ।
सडक अवरुद्ध भएको महिनादिन पुग्दा पनि स्थायी समाधान ननिस्कनुले पूर्वी पहाडको स्वास्थ्य सेवा, खाद्यान्न आपूर्ति र आकस्मिक उद्धार प्रणालीसमेत कमजोर अवस्थामा रहेको देखाएको छ।
वर्षौँदेखि दोहोरिँदै आएको समस्या
राजदुवाली क्षेत्रमा सडक भासिने र पहिरो जाने समस्या यो वर्ष मात्रै आएको होइन। विगत केही वर्षदेखि बर्खायाममा यो क्षेत्र पटक–पटक जोखिममा पर्दै आएको छ। गत वर्ष पनि वर्षासँगै सडक अवरुद्ध भएपछि लामो समयपछि मात्र यातायात सञ्चालनमा आएको थियो। यसपटक भने सडकको अवस्था थप गम्भीर बनेको छ।
यसले हरेक वर्ष पहिरो पन्छाउने र सडक खुलाउने अस्थायी उपायभन्दा दीर्घकालीन समाधान आवश्यक रहेको स्पष्ट पारेको छ।
सडकको भौगोलिक अवस्था, जमिनको स्थायित्व, खोलाको कटान तथा सडकको संरचनागत कमजोरीको प्राविधिक अध्ययन गरी स्थायी संरचना निर्माण नगरेसम्म हरेक वर्ष बर्खामा यही समस्या दोहोरिने जोखिम छ।
सडक खुलाउने प्रयास जारी, तर कहिले?
जिल्ला प्रशासन र सडक डिभिजन कार्यालयले सडक सञ्चालनका लागि काम भइरहेको बताएका छन्। घाम लागेको समयमा भासिएको भाग पुरेर ग्राभेल गर्ने र अस्थायी ड्रेन निर्माण गरी यातायात सञ्चालनमा ल्याउने तयारी छ। तर वर्षा हुनेबित्तिकै माटो पुनः भासिने समस्या रहेको सडक डिभिजनको भनाइ छ।
यही कारण सडक खुलाउने निश्चित मिति घोषणा गर्नसमेत कठिन भइरहेको छ। एकातर्फ तत्काल सडक सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने दबाब छ भने अर्कोतर्फ हतारमा सडक खोलेर पुनः भासिएमा यात्रुको ज्यान जोखिममा पर्ने सम्भावना छ।
त्यसैले अहिलेको चुनौती केवल ‘सडक खोल्ने’ होइन, सडक सुरक्षित रूपमा खोल्ने हो।
अब अस्थायी होइन, स्थायी समाधान आवश्यक
महिना दिनदेखि पूर्वी पहाडको जीवनरेखा मानिएको सडक अवरुद्ध रहँदा यसको असर इलामको एउटा सडकखण्डमा मात्र सीमित छैन। यसले इलाम, पाँचथर र ताप्लेजुङको आर्थिक गतिविधि, बजार आपूर्ति, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, पर्यटन र दैनिक जनजीवनलाई प्रत्यक्ष असर गरिरहेको छ।
राजदुवालीको समस्या समाधानका लागि तत्काल भासिएको सडकलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने, वैकल्पिक सडकका पुवा र जोगमाई खोलामा आवश्यक पुल निर्माणलाई प्राथमिकता दिने तथा दीर्घकालीन रूपमा राजदुवाली क्षेत्रमा सडकको स्थायी पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
पूर्वी पहाडका हजारौँ नागरिकका लागि मेची राजमार्ग कुनै सामान्य सडक होइन—यो तराईसँगको बजार सम्बन्ध, अस्पतालसम्मको पहुँच, खाद्यान्न आपूर्ति र आर्थिक गतिविधिको मुख्य आधार हो।
यही सडक महिनादिनदेखि बन्द हुँदा त्यसको मूल्य अहिले सर्वसाधारणले महँगो सामान, पैदल यात्रा, ग्यास अभाव र अनिश्चित यात्राका रूपमा चुकाइरहेका छन्।
प्रतिक्रिया